What doens’t kill you makes you stronger? De gevolgen van pestgedrag

Je kent de uitspraak waarschijnlijk wel. Het passeerde al uitgebreid de revue in films, boeken en meer. Kelly Clarckson scoorde zelfs een hit met een gelijknamig nummer. “What doesn’t kill you makes you stronger.” Of in het Nederlands, “Waar je niet aan doodgaat, maakt je sterker”.

Het gezegde is gebaseerd op een quote van Frederic Nietzsche, een 19e-eeuwse Duitse filosoof. Hij doelde destijds vooral op de vindingrijkheid van de mens: hoe we levensreddende medicatie ontdekken bij zware ziekte, hoe we als maatschappij positief groeien na rampen etc.

Maar zit er ook waarheid in de uitspraak zoals we die nu kennen en gebruiken, op niveau van het individu? Of is het eerder een spreekwoordelijke pleister op een open wonde?

De geschiedenis: hartzeer als transformatiemiddel

Zoals Freud ooit aangaf is lijden een integraal deel van ons leven. Iedereen ervaart het, in verschillende gradaties, en ervaart dus ook de gevolgen ervan.

Omdat lijden in het boek des levens een relatieve zekerheid is, wil de mens er ook graag waarde aan koppelen, zodat al dat lijden niet voor niks op ons pad komt.

Om de moeilijke momenten in een positief licht te stellen, bestaat er een beeld van transformatie rond het onderwerp. Negatief lijden = positieve verandering.

Wat zegt de wetenschap?

Wel, enkele onderzoeken spreken het gezegde duidelijk tegen, en zijn het vaak zelfs eens met het tegenovergestelde, namelijk: what doesn’t kill you makes you weaker. (Wat je niet doodt, maakt je zwakker.)

Een voorbeeld is een onderzoek uitgevoerd op meer dan 1000 Chilenen. Hun mentale gezondheid werd opgevolgd vóór de grote aardbeving en tsunami van 2010, maar ook ná die ramp. Binnen de studiegroep had 9,1% van de overlevenden PTSS (Post traumatisch stress syndroom) ontwikkeld. Maar liefst 14,4% ontwikkelde een depressieve stoornis.

Een andere ontdekking die zij deden bleek echter nog belangrijker. Ze stelden namelijk vast dat zij die méér stress-factoren (denk ziekte, financiële moeilijkheden, scheiding etc.) te verduren kregen vóór de ramp, een sterk verhoogd risico liepen op het ontwikkelen van mentale aandoeningen.

Het risico op mentale moeilijkheden ligt dus soms hoger en niet lager bij mensen die te maken krijgen met trauma. Het effect ervan is echter zeer persoonlijk én de impact allesbehalve zwart-wit.

Een ingrijpende gebeurtenis kan iets positiefs teweeg brengen, maar vaak tekent het je voor de rest van je leven.

En pesten op het werk, op school etc.?

Zo’n 48% van de Vlaamse jeugd en 15% van de werknemers in België geeft aan al gepest te zijn. Door de vaak langdurige aard van pesterijen is de impact ervan veel groter dan bij bv. een meningsverschil of een ruzie. Ook de mentale gevolgen zijn daardoor meer uitgesproken.

Voor kinderen die gepest worden, wordt het vaak moeilijk om vrienden te maken, maar ook om gezonde vriendschappen aan te houden. Vaak is dit te wijten aan een lager zelfvertrouwen dat ze ontwikkelen als gevolg van de pesterijen. Andere jongeren gaan zich richten tot drugs en/of alcohol, mijden school, en in extreme gevallen plegen sommige slachtoffers zelfs zelfmoord.

Op langere termijn (en zeker zonder de juiste mentale hulpverlening) zet het lage zelfvertrouwen door. Sommigen ontwikkelen daardoor “aangeleerde hulpeloosheid”: de kracht om in te gaan tegen pesters verdwijnt en een extreem gevoel van onmacht steekt de kop op, vaak met depressie als gevolg. Ook paniekstoornissen komen voor, wat dan weer heel wat fysieke gevolgen zoals hartproblemen, huidaandoeningen en meer met zich mee kan brengen.

Als volwassenen hebben zij die gepest worden het vaak moeilijk om gezonde relaties aan te houden. Sommigen gaan sociale interactie uit de weg. Wetenschappers linken pesterijen in de kindertijd aan een minder goede fysieke en mentale gezondheid en een algemene lagere levenskwaliteit in het verdere leven.

Onze tips bij pestgedrag

• Weet dat jij niet degene bent die in fout is, ook al wordt jou anders verteld. Pestgedrag valt nooit goed te praten. Je unieke trekjes zijn net datgene wat jou jou maakt! Laat niemand die van je afnemen.


• Vertel een vertrouwenspersoon zoals je ouders, een goede vriend(in) of collega over het pestgedrag. Vraag hen om mee te gaan naar je directeur, leerkracht of leidinggevende om het probleem aan te kaarten. Je staat vaak steviger in je schoenen als er iemand gegarandeerd aan jouw zijde staat.


• Zie je pestgedrag in je omgeving? Kom op voor het slachtoffer en/of spreek een vertrouwenspersoon aan op wat je zag. We willen ons allemaal minder alleen voelen in zo’n situatie. Jouw steun kan veel betekenen voor iemand in een dergelijke situatie.

Het vermijden van trauma zoals door pesterijen is natuurlijk altijd de prioriteit. Niemand komt sterker of beter uit zo’n ervaringen. Krijg je er toch mee te maken, dan is een goede begeleiding belangrijk. Die verdien je ook! Het kan je helpen om te kaderen en eruit te leren (over jezelf en anderen).

Op VindeenTherapeut.be vind je heel wat hulpverleners die graag met jou op pad gaan rond traumaverwerking, het verwerken van pesterijen en meer.

Je verdient het elke dag opnieuw om de hulp te krijgen die je nodig hebt.

Heb je donkere gedachten n.a.v. pestgedrag of andere zaken, dan kan je steeds terecht op de volgende nummers:

bij Tele Onthaal op het nummer 106 of de chat.
de Zelfmoordlijn op nummer 1813 of hun chatfunctie
bij Awel (jongeren en kinderen) op nummer 102 of via chat